DOLAR 8,7074
EURO 10,4054
ALTIN 496,953
BIST 1410,79
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 27°C
Parçalı Bulutlu

Dolar/TL rekor kırdı: Merkez Bankası, Erdoğan’ın isteği doğrultusunda faiz indirirse ne olur?

Prof. Dr. Selva Demiralp – Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Dün gece Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bir sefer daha Türkiye Cumhuriyet Merkez …

Dolar/TL rekor kırdı: Merkez Bankası, Erdoğan’ın isteği doğrultusunda faiz indirirse ne olur?
A+
A-

Prof. Dr. Selva Demiralp – Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi

Dün gece Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bir sefer daha Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nı (TCMB) faiz indirimine davet etti. Cumhurbaşkanı faizleri düşürmek sureti ile yatırım maliyetlerini azaltmak ve bu formda ekonomiyi canlandırmak isteğinde. Elbet ki fiyat istikrarı sağlayıp, ekonomik riskleri azaltarak piyasa faizlerini kalıcı olarak düşürebilmek ve bu biçimde yatırımları canlandırabilmek hepimizin dileği. Fakat ekonomiyi istek edilen doğrultuda yönlendirebilmek için düzgün niyet ve dilekler her vakit kâfi olmuyor.

Hele de bu dilekler iktisat biliminin temellerine muhalif adımlar içerirse maliyetleri azaltmak şöyle dursun artırmak da mümkün.

Enflasyonun yüzde 17, amacın ise yüzde 5 olduğu, risk primimizin ise 400 puan düzeyinde seyrettiği bir devirdeyiz. Enflasyonun hem düzeyi hem de gelececeğe yönelik beklentileri yükselişte.

Mart sonundaki Merkez Bankası lideri değişikliğinden sonra piyasalar yolun bundan sonrasını varsayım etmekte zorlanıyorlar.

Aslında hükümet lider değişikliğinden çabucak evvel net bir halde “fiyat istikrarının bir kenara konacağını” söyledi lakin piyasalar bunun ne manaya geldiğini yorumlamakta zorlandılar.

Çünkü yeni Merkez Bankası Lideri Kavcıoğlu her şeye karşın sıkı duruş sinyalleri vermeye çalışıyor. Dün gelen açıklamalar “fiyat istikrarının bir kenara konacağı” niyetinin samimiyetini bir kere daha vurguluyor.

Faizler inerse ne olur?

Ekonomik dinamiklere karşıt düşecek ve vakitsiz gelecek faiz indirimleri piyasa faizi ve kur üzerinde zıt tesir yapıyor. Piyasa faizleri inmek şöyle dursun tersine artıyor.

Dün geceden bu yana uzun vadeli tahvil faizlerinde ve kurdaki ani sıçrama bu tedirginliği yansıtıyor. Zira vaktinden evvel gelecek bir faiz indiriminin dolarizasyonu tekrar alevlendirmesinden, bu durumun enflasyonu tamemen denetimden çıkarmasından ve bunun yeni bir krize yol açmasından korkuluyor.

1622627484684 816 1

Formda kırmızı çizgi iki yıllık tahvil faizini, mavi çizgi ise Merkez Bankası’nı faiz indirimine davet eden siyasi telaffuz sayısını gösteriyor.

2010 sonrası periyotta Merkez Bankası üzerindeki baskılar artmış. Artan siyasi baskılara paralel tahvil faizlerinin de artış gösterdiğini gözlemliyoruz.

111418813 fee2f7ae 1447 4489 9801 39333f7a111d
  • Erdoğan’ın açıklamaları sonrası dolar/TL kuru rekor kırdı
  • Faiz-enflasyon-kur ortasında nasıl bir bağlantı var?
  • Türk Lirası neden bedel kaybediyor, bundan sonra ne olabilir?
  • TCMB Lideri Kavcıoğlu faiz, kur ve enflasyon hakkında ne düşünüyor?
111418813 fee2f7ae 1447 4489 9801 39333f7a111d

Neden bu türlü?

Merkez Bankası’na siyasi kanattan giderek daha ağır bir halde faiz indirmesi için telkin yapılırken tahvil faizleri neden yükselmiş olabilir?

Merkez Bankası giderek daha bağımsız bir hal takınıp kendisinen faiz indirmesi beklenirken faizleri mi artırdı? Elbette hayır. Aksine giderek siyasi baskılarla savrulan, bağımsızlığını kaybeden, enflasyon denetimini kaybeden, laf dinlemediği vakit liderleri misyondan alınan bir Mekez Bankası var karşımızda.

Yapmış olduğumuz araştırmalar, ABD Merkez Bankası Fed ve Avrupa Merkez Bankası örneklerinde merkez bankaları siyasi baskılara reaksiyon vermezken, TCMB’nin bu baskılara boyun eğdiğine işaret ediyor.

Siyasi baskılara boyun eğen bir merkez bankası kredibilitesini kaybedip enflasyon beklentilerini çıpalama yeteneğini yitiriyor.

Bu durumda ise iktisat yükselen iki maliyetin kıskacı altına giriyor:

1. Faiz maliyeti

İktisat yazını şu mevzuda epeyce net. Siyaset faizini düşürerek enflasyon düşmez. Enflasyon düşmediği vakit da piyasa faizi düşmez, yatırımlar canlanmaz. Zira piyasa faizinin en kıymetli bileşenleri enflasyon beklentileri ve risk primidir. Dolayısı ile enflasyon düşmeden siyaset faizini düşürmek geri teper ve daha yüksek borçlanma maliyeti ile sonuçlanır.

Pekala o vakit Türkiye’de “Faiz indirmek enflasyonu düşürür” halindeki yorumlara temel olarak gösterilen Neo-Fisherian görüş nedir?

Neo-Fisherian görüşün filizlendiği ortamı inceleyelim. Enflasyonun fazlası da azı da Merkez Bankası’nın kredibilitesini olumsuz tesirler.

2008 krizi sonrası ABD’de bir türlü belini doğrultamayan enflasyon sebebi ile enflasyon beklentileri yüzde 2’lik amacın altında sabitlendi. Enflasyon düştükçe çaresiz kalan ABD Merkez Bankası (Fed) faiz indirdi.

Piyasalar bunu bir acizlik olarak yorumlayıp Fed’in enflasyonu gayeye yükseltemeyeceğini düşündüklerinde faiz indirimleri sonrası enflasyon beklentileri de düşmeye başladı. Yani “Faiz inince enflasyon da düşer” argumanını savunan Neo-Fisherian görüş ortaya çıktı.

Gelişmiş olduğu çerçeve içinde değerlendirildiğinde net olarak görüleceği üzere Neo-Fisherian görüş merkez bankasına olan inancın sarsıldığı bir çarpıklığa işaret eder.

Sağlıklı para siyaseti uygulaması ya da tavsiyesi degildir. Merkez Bankası’nın kredibilitesinin zayıfladığı sağlıksız bir durumu gösterir. O nedenle geliştirildiği bağlamdan çıkarıp “Haydi bu fikri Türkiye’ye uygulayalım” demek de mümkün değildir.

Çünkü bizdeki sorun yüksek enflasyon sorunu olup tam zıddı istikametli bir kredibilite kaybını gösterir. Bizde evvel siyasi baskılara boyun eğilip faiz indirilir. Lakin bunun sonrasında enflasyon denetimden çıktıkça faiz artar. O nedenle artan faiz zayıf kredibilite ile birleştiğinde enflasyon beklentisini üst taraflı tetikler. Yani Neo-Fisherian görüşün altını çizdigi müspet münasebetin bizdeki yansıması, faiz artışı sonrası güzelce paniğe kapılan piyasaların enflasyon büsbütün denetimden çıktı diye düşünüp beklentilerini üst taraflı revize etmesidir.

İşte bu nedenle TCMB üzerindeki siyasi baskılar arttığında Merkez Bbankası kredibilitesi yıprandığı için enflasyonun denetimden çıkacağına olan inanç artmakta ve “Neo Fisherian görüşle tutarlı” olarak tahvil faizleri de yükselmektedir.

2. Kur maliyeti

Siyasi baskılar yalnızca piyasa faizlerini artırarak değil TL’de kıymet kaybına sebep olarak da maliyetleri üst çekiyor.

Tekrar yapmış olduğumuz çalışmalar ışığında TCMB’ye faiz indirimi konusunda yapılan siyasi telkinlerin kurda ortalama 20 baz puanlık bir bedel kaybı yarattığını ve kur oynaklığının arttığını görüyoruz. Özel bölüm dış borcunun GSYH’nın yüzde 35’ini teşkil ettiği bir ülkede kurda yaşanan paha kayıplarının yarattığı maliyet faiz kanalından çok daha yüksek.

Toplarlayacak olursak, bir kere daha yineleyelim ki yatırımların canlanması, bu formda üretim kapasitesini artırmak suretiyle ekonomik pastayı büyütebilmek hepimizin dileğidir. Lakin bunu yaparken iktisat yazınında elde edilmiş bilgi birikimi ışığında hareket edilmezse dün geceden beri yakinen izlediğimiz üzere aksi sonuçlar doğup daha büyük maliyetler ortaya çıkabilir.


YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.