DOLAR 8,4396
EURO 10,0747
ALTIN 492,589
BIST 1392,91
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 35°C
Sıcak

İhracatın yükseliş ve patinaj yıllarında illerin performansı nasıl değişti?

Türkiye’nin toplam ihracatı, son 5 yılda bir evvelki 5 yıla nazaran yüzde 8’e yakın artış kaydetti. Yıllık ortalama artış yüzde 1,54’te kaldı …

İhracatın yükseliş ve patinaj yıllarında illerin performansı nasıl değişti?
A+
A-

Türkiye’nin toplam ihracatı, son 5 yılda bir evvelki 5 yıla nazaran yüzde 8’e yakın artış kaydetti. Yıllık ortalama artış yüzde 1,54’te kaldı. DÜNYA’nın araştırmasına nazaran, 2000 sonrasında ihracatta yükseliş periyodunun yaşandığı birinci 10 yılın akabinde 2011-2015 devrinde yavaşlama, izleyen 5 yılda ise duraklama devrine girildi. 2016-2020 periyodunda ortalama ihracatı bir evvelki periyoda nazaran düşen vilayet sayısı 28’i buldu. 64 ilin ihracat artışı, bir evvelki 5 yılın performansının altında kaldı. Son yıllarda iktisadın öne çıkan en büyük zaafiyet noktası olan dış kırılganlıkların birinci ilacı olan ihracat, son beş yılda adeta patinaj yapıyor. 500 milyar dolarlık 2023 maksadının ilan edildiği 2011 yılında özel ticaret sistemi hesabıyla ihracat 134.91 milyar dolar seviyesindeydi. Açıklanan amaca nazaran 2023 yılına kadar ihracat yüzde 271 artırılacaktı. Lakin 2020 yılına gelindiğinde ihracat 160.66 milyar dolar ile 2011 yılının yalnızca yüzde 19.1 üzerindeydi.

Yıllık konjonktürel dalgalanmaların tesirini ortadan kaldırmak için ihracatın seyrine 5 yıllık ortalamalarla baktığımızda, 2016-2020 periyodunun 5 yıllık ortalama ihracatı, 2011-2015 periyodu ortalamasına nazaran yalnızca yüzde 7.96 artmış durumda. Bu da lakin yüzde 1.54’lük bir yıllık ortalama artış suratına karşılık geliyor.

İhracat artış suratındaki bu performans, Cumhuriyet tarihinin son 60 yılının en berbat performansı. 5 yıllık ortalama ihracatın bir evvelki 5 yıl ortalamasına nazaran artış suratı, Menderes iktidarının son devri olan 1950’lerin ikinci yarısında eksilere düşmüştü. Daha sonraki süreçte 5 yıllık ortalama ihracat artış suratı hiçbir vakit 2016-2020 devrindeki kadar yavaşlamadı.

Meğer bunun 10 yıl öncesindeki ihracat artış suratı, Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyelerinden birisine çıkmıştı. 2006-2010 yılı ortalamasının bir evvelki periyoda nazaran artış suratı yüzde 117’yi bulmuştu. Bu oran daha evvel ulaşılan en yüksek oranlar olan 1980’lerin ortaları ile 1970’lerin ikinci yarısı ile yarışıyordu.

Lakin 2010 sonrasında ihracat artış suratı bariz bir formda gerilemeye başladı ve 20112015 periyodu ortalama artış suratı yüzde 115’ten yüzde 37’ye kadar indi. Akabinde gelen 20162020 devri ise ihracat artışının adeta durduğu bir patinaj periyodu oldu. İhracat patinaj yaparken dış kırılganlıklar da yeterlice yakıcı bir hal aldı.

İhracat artış suratının bir periyot Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyelerine çıktığı, akabinde da 10 yıl içinde Cumhuriyet tarihinin en berbat periyotlarından birini yaşadığı bu çok dalgalı süreçten vilayetlerin ihracat performansı da ziyadesiyle etkilendi.

Yükseliş periyodu: 2000’lerin birinci 10 yılı

2001-2005 devrinde yıllık ortalama ihracat bir 1996-2000 devrine nazaran yüzde 92 artış kaydetmişti. Bu devrin birinci yılı ekonomik kriz yılıydı. Kriz yılı 2001’de Osmaniye, Düzce, Tunceli, Muş ve Ardahan hiç ihracat yapmadı. Bunlardan dördü 2002’de ihracata başlarken Tunceli lakin 2005’te ihracata başlayabildi.

2001 yılında 1 milyar doların üzerinde ihracat yapabilen vilayet sayısı da yalnızca 4 idi. 2001’de İstanbul, Bursa, İzmir ve Ankara’nın dışında 1 milyar dolar ihracat sonunu aşan vilayet yoktu.

2001-2005 devrinde 5 yıllık ortalama ihracatı 1 milyar doların üzerine çıkan vilayet sayısı 6 oldu. Milyar dolar ihracat ligine sonradan katılan Kocaeli ile Sakarya da 5 yıllık ortalamalarını 1 milyar dolar sonunun üzerine taşımayı başardılar.

2006-2010 devrine 5 yıllık ortalama ihracat artış suratı yüzde 117’ye çıkarak 2000’li yılların en parlak periyodunu yaşarken 5 yıllık ortalama ihracatı 1 milyar doların üzerine çıkan vilayet sayısı 6’dan 11’e çıktı. Gaziantep, Denizli, Hatay, Manisa ve Adana da milyar dolar ihracat ligine yükseldiler.

Bu kümede 5 yıllık ortalama ihracatını yüzde 226 artıran Manisa birinci sırayı aldı. İkinci sırada yüzde 187’lik artışla Gaziantep yer aldı. Gaziantep, 7 milyar doları bulan 5 yıllık ortalama ihracatı ile ihracat ölçüsünde bu kümenin önderiydi. Hatay yüzde 176’lık artışla, Denizli yüzde 106’lık artışla milyar dolarlık ihracat liginde ihracatını katlayan vilayetler ortasında yer aldı.

2006-2010 devri yalnızca ihracat üssü haline gelen bu vilayetler için değil 81 ilin tamamı için ihracatın arttığı başarılı bir periyottu. O denli ki 5 yıllık ortalama ihracatını bir evvelki periyoda nazaran yüzde 100’den fazla artıran vilayet sayısı 62’yi buldu.

2011-2015: Yavaşlama yılları

Tam da 500 milyar dolarlık 2023 ihracat gayesinin açıklandığı 2011-2015 devrinde ihracat artış suratı, tam bilakis tesirli formda düşeye başladı. Bu devirde 5 yıllık ortalama ihracat artış suratı yüzde 117’den yüzde 37’ye düştü.

Yavaşlama devrinde 8 ilin ihracatında hatırı sayılır düşüşler meydana geldi. Bunlar ortasında 2 milyar doların üzerinde ihracatı ile ihracatın güç merkezlerinden olan Sakarya da yer alıyordu. Bu periyotta ortalama ihracatı düşen öteki vilayetler Ordu, Kastamonu, Edirne, Kırıkkale, Bitlis, Ardahan ve Kars idi.

Buna rağmen birebir periyotta 26 vilayet 5 yıllık ortalama ihracatını 5 yıl öncesine nazaran yüzde 100’ün üzerinde artırmayı başardı. İhracatının yüzde 100’ün üzerinde artıran vilayetler ortasında ihracat üssü haline gelen Gaziantep ile Manisa da yer alıyordu. İhracatı 500 milyon doların üzerinde olan Kahramanmaraş, Mardin ve Şırnak da bu kümede yer aldı.

Bu periyotta ortalama ihracatı 1 milyar doların üzerine çıkan vilayet sayısı Kayseri, Mersin, Trabzon ve Konya’nın iştirakiyle 15”e yükseldi.

2016-2020: Patinaj yılları

İhracatın patinaj haline girdiği 2016-2020 devrinde 5 yıllık ortalama ihracat artışı yüzde 7.96’ya kadar düşerken ortalama ihracatı bir evvelki periyoda nazaran düşen vilayet sayısı 28’i buldu. 81 ilin 64’ünün ihracat artış oranı bir evvelki periyot olan 2011-2015 devri performansının altındaydı. Bu karşılaştırma 2006-2010 devri ile yapıldığında daha düşük performans gösteren vilayet sayısı 74’e çıkıyor.

Bu devirde Tekirdağ ile Antalya da ortalama ihracatı 1 milyar doların üzerindeki vilayetler ortasına katıldı ve bu kümenin sayısı 17’ye çıktı.

İhracatı düşen vilayetler ortasında ihracatı milyar doların üzerinde olan Kocaeli, Manisa ve Trabzon da yer aldı. Milyar doların üzerinde ihracat yapan vilayetlerden Adana’nın da ihracatı azalmakla birlikte bu düşüş çok küçük boyutta kaldı.

İhracat düşüşlerinde Kocaeli’de rafine petrol eserleri kesimi, Manisa’da elektrikli makine ve aygıtla ile makine ve teçhizat dalları, Trabzon’da tarım eserleri ile besin imalatı kesimleri tesirli oldu.

Buna rağmen milyar doların üzerinde ihracatı olan vilayetlerden Sakarya 5 yıllık ortalama ihracatını yüzde 119, Tekirdağ yüzde 51 ve Konya yüzde 32 artırmayı başardılar.

Sakarya’nın performansında, bir evvelki devir 5 yıllık ortalama ihracatının yüzde 17 düşmüş olmasına bağlı baz tesirinin de katkısı oldu. Sakarya’nın bir evvelki periyoda nazaran ihracat artışında tek başına otomotiv dalı belirleyici oldu. İhracat artış suratı öteki bölümlere yayılan bir karakter sergilemedi.

Tekirdağ’ın 5 yıllık ortalama ihracat artışında birinci etken makine ve teçhizat imalatı olmakla birlikte çok sayıda kesime yayılan bir ihracat artışı da gözlendi.

Konya’daki ölçülü seviyede ihracat artışında da belirleyici kesim makine ve teçhizat imalatı oldu.


YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.